Anasayfa DENİZ CANLILARI Yumuşakçalar

Yumuşakçalar

Yumuşakçalar – Mollusca

İsimlerini temsilcilerinin vücutlarının yumuşak olmasından alır. Ancak midye gibi sert kabuklu hayvanlarda bu gruba üyedir. Yumuşakçalar; bitkiler, algler, yosunlar ve bir yere bağımlı olarak yaşayan canlılar ile beslenirler. Genellik ile otçullardır, ancak kafadan bacaklılar ve yüksek organizasyonlu salyangozlar etçildir. Üç ana sınıfa ayrılırlar.

Karındanbacaklılar Gastrapoda
Salyangozların vücutlarının dış yapısı simetrik değildir. İki özellikleri çok önemlidir. Birisi torsiyon yani normalde arkada olması gereken manto boşluğu (kabuk ile vücut arasındaki boşluk) ve bu boşluktaki organların arka tarafa toplanması halidir. Salyangozların hepsi genç evrelerinde bileteral (iki taraflı) simetrilidir, yani vücut iki eş parçaya ayrılmıştır. Gelişimleri sırasında vücutlerı eşit olarak büyümez ve iç organlar gelişim sırasında 180˚ döner. İkinci özellikleri de asimetre oluşumu nedeni ile kabuk spiral şeklini alır. Kabuk torsiyondan önce gelişir. Kabuğun spiral kıvrılması çok kullanışlı ve hayvanın korunma amaçlı içine çekileceği bir yapı oluşturur. Yeni oluşan kıvrımlar hep dah büyüktür ve hayvanın gelişimine paralel olarak büyür.
Hareketleri geniş ve yassı ayaklarının dalgalar halindeki hareketleri ile olur. Dalganın geçtiği yer öne doğru yükselir ve öne doğru bir itme oluşturur. Geçtikleri yere ayaklarındaki büyük bir bez tarafından salgılanan mukuslu bir sıvı sürerek zeminde kolayca ilerlerler.

Midyeler Bivalvia
En tipik özellikleri kazıcı ayaklarının olması ve vücutlarının iki kabuğun arasında yassılaşmış olmasıdır. Kabuk; en dıştaki kitin benzeri konşiyolin (conchiolin), ortada kalsiyum karbonat kristalleri ve en içte konşiyolin ve kalsiyum karbonat moleküllerinin paralel dizilmesi ile oluşan sedef tabakasından oluşmuştur. İnci, manto ile kabuk arasına giren bir parazitin veya kum tanesinin sedef tabakası ile sarılması ile meydana gelir. Kabuklar kapandığında kilit görevi gören yapısı yardımı ile kilitlenir.
Kabukların uç kısımlarındaki sillerin suyu süzmesi ile küçük canlılarla beslenirler. Genellik ile yarı veya tam tutunur şekilde hayat sürdürürler.

Kafadanbacaklılar Cephalopoda
En tipik özellikleri yüzücü olmaları ve etçil beslenmeye uyum sağlamalarıdır. Okyanusta yaşayan bazı türlerin boyları 25 mt.ye kadar çıkabilir. Bir diğer özellikleri de bacakları, kafanın yanında çelenk gibi dizilmesidir ve isimlerini de buradan alırlar. Ahtapotta 8, mürekkep balığında ise 10 adet bacak vardır. Su fışkırtma ile yüzerler.
Derileri sarı, turuncu, kırmızı, mavi, siyah veya kahverengi renk üreten hücrelerden oluşur. Kasların kasılması ve genişlemesi ile hücreler uyarılır ve renk değişikliği meydana gelir. Bu sayede bulundukları ortama uyum sağlarlar. Kafadanbacaklıların bir diğer özelliği de mürekkep keseleridir. Tehlike anında mürekkep salgılayarak görüşü azaltırlar ve bundan faydalanarak kaçarlar.
Kafadanbacaklıların en önemli özelliklerinden birisi de; kopan uzuvlarını yenileyebilme özellikleridir.

DELİCİ MİDYE (Pinna nobilis)
Kabukları genellik ile sütlü kahverengidir. Akdeniz ve Ege Denizi’nde genellik ile kumlu bölgelerde deniz çayırlarının arasında sıklık ile görülürler. Kumun içinde ağızları açık olacak şekilde dik dururlar. Tehlike anında kapaklar kapanır ve kilitlenir. Kabuk, birbirinin eşi iki parçadan oluşur ve tabana tutunurlar. Boyları ortalama 45 cm. civarında ve 100 cm.ye kadar uzayabilirler. Kabuğun dış kısmı yosun ve diğer canlılar ile kaplanmış olabilir. Canlı kısım kabuğun içindedir. Bilinçsizce toplanmaları nedeni ile türleri tehlike altındadır. Kapaklarını açıp kapatarak planktonlar, mikroskobik canlılar ve organik besin maddeleri ile beslenirler.

AKDENİZ MİDYESİ (Mytilus galloprovincialis)
Mavi ve siyah karışımı bir rengi vardır. Kayalık ve taşlıklarda sığ derinliklerde yaşarlar. Bazen de orta derinliklerde görülebilir. Boyları 1-10 cm. arasında olabilir. Beslenebildikleri ölçüde büyürler. Genellik ile kirli sularda yaşamayı severler. Eti çok sevilen bir besindir. Bulundukları ortamdaki organik maddeler ile beslenirler.

DİKENLİ İSTİRİDYE (Spondylus gaederopus)
Kabuğunun dış kısmı kahverengimsi veya menekşe rengi, iç kısmı beyazdır. Orta derinliklerde taşlık ve kayalıklarda görülürler. Ovalimsi kabuğun eni dar ve 10 cm.ye kadar uzayabilir. Alt kabuk dış bükey ve dışbükey iken, üst kabuk düz ve diken görünümlüdür. Genellik ile üzerleri başka canlılar ile kaplanmış olurlar. Suyu besin oluklarından süzerler ve planktonlar, mikroskobik canlılar ve organik besin maddeleri ile beslenirler.

PORSELEN SALYANGOZ (Cyprea lurida)
Kabuklarının renkleri kahverengi tonlarıdır ve enine iki parlak şerit bulunur. Şeritlerin iki ucu turuncu ve uçlarında siyah çizgiler vardır. Yoğun olarak Akdeniz’de sığ ve orta sularda sert ve yumuşak zeminlerde yaşayabilirler. Kabukları parlak ve pürüzsüz yumurtamsı bir yapıdadır. Kabuk ağzı dişlidir. Boyları 45 cm.ye kadar çıkabilir. Dişiler bir seferde 500-600 yumurta bırakırlar. Kum içindeki mikroskobik canlılar ve organik besin maddeleri ile beslenirler.

SALYANGOZ (Dolium galea)
Renkleri, beyaz, kirli beyaz, sarı, ve kahverengi olabilir. Akdeniz ve Ege Denizi’nde yosunlarla kaplı taşlık, kumluk ve organik maddelerin yoğun olduğu bölgelerde derin sularda yaşarlar. Boyları 20-25 cm.ye kadar uzayabilir ve kabukta çok belirgin spiral çizgileri vardır. Kabuk yapısı ince olduğu için kırılgandır. Zemin ve taşlar üzerindeki algler, bitki parçaları ve organik atıklar ile beslenirler.

DİKENLİ SALYANGOZ (Murex brandaris)
Kabukları sarı-gri karışımı veya beyazımsıdır. Kıyıya yakın yerlerde genellik ile sert zeminlerde yaşarlar. Kabuk yüksekliği 8 cm. civarındadır ve kabuğun üzerinde dikene benzer belirgin çıkıntılar vardır. Kabuk 5-6 sarmaldan oluşur ve son sarmalın boyu yaklaşık yuvarlak kısım kadar uzamıştır. Etçildirler ve özellik ile küçük yumuşakçalar ile beslenirler. Bunun dışında mikroskobik canlılar ve organik besin maddeleri ile beslenirler.

SALYANGOZ (Buccinulum corneum)
Yaşadıkları bölgelere göre siyah, soluk kahverengi, pembe, gri ve parlak turuncu veya kırmızımsı olabilir. Akdeniz ve Ege Denizi’nde genellik ile sığ sularda kumlu, çamurlu veya kayalık zeminlerde yaşamak ile birlikte 100 mt. derine kadar inebilirler. Kabukları 3-7 cm. kadar olabilir ve kalın kabuklarının ağız kısmı geniştir. Kabuklarının üzeri sünger ile kaplı görülürler. Kabuklarının dışında süngere benzeyen yumurta kapsülleri bulunur. Yavrular burada döllenir ve kendi başlarına yaşayacak kadar büyüdüklerinde kapsülden çıkarlar. Bazı yumuşakçaların kabuklarını oyarak etçil olarak beslenirler.

TRİTON (Charonia tritonis)
Kabuk kısmında sarı, kahverengi ve yeşilin tonları bir arada görülür. Hayvanın kendisi sarımsıdır. Kumluk ve düz kayalık bölgelerde sığ sularda yaşarlar. Büyüklükleri 40 cm.ye kadar ulaşabilir. Spiral kabukların uç kısmı yukarı doğru kalkıktır ve üzerleri ilgi çekici desenler ile kaplıdır. Deniz yıldızları ile beslenirler ve doğal düşmanları ahtapottur.

DENİZ TAVŞANI (Hypselodoris elegans)
Renkleri mordur, nadiren menekşe rengi görülebilir. Genç bireylerin rengi mavinin değişik tonları ve sarı-grimsi olabilir. Ana rengin üzerinde sarı renk leke ve çizgiler vardır. Genellik ile derin sularda sert ve orta sert zeminlerde yaşarlar. Boyları 19 cm.ye kadar ulaşabilir. Gövdenin arka tarafında sırtta boyları 2 cm.ye kadar ulaşabilen 11 daldan oluşan taç bulunur. Baş kısımdaki duyargalar boynuza benzerler. Süngerler ile beslendikleri için, süngerlerin üzerlerinde görme şansınız yüksektir.

DENİZ TAVŞANI (Hypselodoris orsinii)
Renkleri erginlerde mavi, genç bireylerde koyu mavidir. Eteklerinin kenarında belirgin beyaz veya krem rengi çizgiler vardır. Başın üzerindeki duyargaların uç kısmı ise siyaha yakındır. 5-60 mt. arasında genellik ile 20-40 mt.de sert zeminlerde veya çayırlarda yaşarlar. Ortalama 10-15 mm. boyları vardır. 20 kattan oluşan duyargalarının boyu 2 mm. civarındadır. Bu türün bazı hydroidler ile beslenmentedirler ve üzerlerinde görülebilirler.

DENİZ TAVŞANI (Hypselodoris infucata)
Üzerlerinde değişik renkte lekeler olmak ile birlikte ana renk yeşildir. Vücudun arka tarafında sıra halinde sarı ve mavi benekler bulunur. Öndeki duyargaları beyaz ve uçları turuncudur. Kızıldeniz göçmeni oldukları için sadece İskenderun ve Akdeniz civarında görülmüşlerdir. Sığ sularda taşlık ve kayalık diplerini tercih ederler. Boyları 3,5 – 5 cm.ye kadar çıkabilir. Sırtın arka tarafında taç kısım bulunur ve ana solungaçlardır. Küçük dip omurgasızları ile beslenirler.

DENİZ TAVŞANI (Discodoris atromaculata)
Sırtının zemin rengi sütbeyaz, üzerindeki büyük lekeler kahverengi veya siyah-kahverengi renktedir. Orta derinlikte sularda Petrosia cinsi süngerler üzerinde yaşarlar. Boyları 20-100 mm. arasında olabilir. Petrosia cinsi süngerler ile beslenirler ve üzerlerinde görülebilirler.

BENEKLİ DENİZ TAVŞANI (Phyllidia pulitzeri)
Sarı, turuncu arasında değişen renklerin üzerinde beyaz benekler vardır. Sığ sularda Axinella cinsi süngerlerin üzerinde yaşarlar. Boyları 2 cm., yükseklikleri 4 cm. olabilir. Axinella cinsi süngerler ile beslenirler.

DENİZ TAVŞANI (Flabellina affinis)
Ana renkleri koyu menekşe rengidir, kolları ise turuncu ile kırmızı arasında değişir. Sığ sularda Eudendrium hidroid kolonilerinde yaşarlar. Büyüklükleri 5 cm.ye kadar ulaşabilir. Başın üzerindeki duyargalarda 15 katman vardır. Vücutlarından çıkan çok sayıda uzantı vardır. Eudendrium hidroid kolonileri ve diğer omurgasızlar ile beslenirler.

DENİZ TAVŞANI (Coryphella pedata)
Renkleri pembeden parlak ve koyu menekşe rengine kadar değişiklik gösterir. Saydam uzantılarının içinde kırmızımsı yapılar bulunur. Büyüklükleri 5 cm.ye kadar ulaşabilir. Sığ sularda Eudendrium hidroid kolonilerinde yaşarlar. Eudendrium hidroid kolonileri ve diğer omurgasızlar ile beslenirler.

DENİZ TAVŞANI (Cratena peregrina)
Renkleri sarımsı sütbeyaz karışımıdır. Saydam uzantılarının içinde turuncu yapılar bulunur. Öndeki duyargaların tabanı vücut ile aynı renktedir. Yukarı doğru çıkıldıkça turuncu olur, son kısım ise sarımsı veya beyazdır. Büyüklükleri 5 cm.ye kadar ulaşabilir. Sırtlarında çok sayıda uzantı bulunur. Sığ sularda Eudendrium hidroid kolonilerinde yaşarlar. Kuyrukları çıplaktır ve toplam boylarının üçte biri kadardır. Ağız uzantıları öndeki duyargaların yaklaşık iki katı uzunlukta ve katmansızdır. Eudendrium hidroid kolonileri ve diğer omurgasızlar ile beslenirler.

DENİZ TAVŞANI (Godiva banyulensis)
Vücutları saydam, ana renkleri açık turuncudur. Uzantıların içinde yer alan bağırsakları turuncu renktedir. Ağız uzantıları turuncu ve beyazdır. Büyüklükleri 7 cm.ye kadar ulaşabilir. Sırtlarında çok sayıda beş grup halinde uzantı bulunur. Derinliği 10-30 mt arasında olan Eudendrium hidroid kolonilerinde yaşarlar. Kuyrukları toplam boylarının yedide biri kadardır. Ağız uzantıları öndeki duyargaların yaklaşık iki katı uzunlukta ve katmansızdır. Eudendrium hidroid kolonileri ve diğer omurgasızlar ile beslenirler.

DENİZ TAVŞANI (Chromodoris sp.)
Renkleri parlak koyu kırmızı, mavi ve pembe tonlarında olabilir. Eteklerinin çevresindeki çizgiler sarıdır. Solungaçları kahverengimsi yada siyaha yakın, mor yada mavinin tonlarında olabilir. Genellik ile sığ sularda süngerlerin üzerinde veya deniz çayırlarında yaşarlar. Boyları 3-6 cm., ön duyargaları 4-7 mm. uzunlukta olabilir. Duyargalardaki katman sayısı 9-20 arasındadır. Bu duyargalar bir çeşit kimyasal algılayıcıdır ve tat ve koku almaya yarar. Süngerler ve diğer omurgasızlar ile beslenirler.

DENİZ ÜZÜMÜ (Janolus cristatus)
Genç bireylerde vücudun yumuşak ve saydam uzantıların uç kısımları turuncudur. Uzantılardaki çizgiler ise beyazdır. Erişkin bireylerde turuncunun yerini açık mavi, beyazsın yerini siyahımsı kahvereingi alır. Yosunların yoğun olduğu bölgelerde orta ve derin sularda görülürler. Uzaktan bakıldığında bir salkım üzümü andırırlar. Çok sayıdaki bu uzantılar içi su dolu balonlara benzer ve hayvanın vücudunu oluşturur. Büyüklükleri 8 cm.ye kadar ulaşabilir. Özellik ile Bugala cinsi ve diğer yosunlar ile beslenirler.

AHTAPOT (Octopus vulgaris)
Derilerindeki kromatofor denilen renk hücreleri sayesinde bulundukları ortama göre renk değiştirirler. Sarı, turuncu, mavi, kırmızı ya da turuncu olabilirler. Akdeniz, Ege Denizi ve Marmara Denizi’nde taşlık ve kayalıklarda yaşarlar. genellik ile 60 cm. olan boyları 100 cm.ye kadar çıkabilir. 8 adet kolda iki sıra halinde dizilmiş vantuzlar bulunur. Baş taraflarındaki huniden su fışkırtarak ileri doğru yüzerler. Tehlike anında aynı huniden mürekkepte fışkırtırlar. Başlıca balık, salyangoz ve yengeçler ile beslenirler. Kayalara saklanarak yakınlarından geçen avlarını kolları ile yakalar ve baş kısımlarının altındaki ağızlarına götürürler. Üremeleri Nisan – Mayıs aylarında olur.

MÜREKKEP BALIĞI (Sepia officinalis)
Renkleri değişkendir ve zeminin renklerine uyum sağlarlar. Koy ve nehir ağızlarındaki kumlu bölgeleri severler. Gövdeleri 30 – 35 cm.ye, kolları ile birlikte 65 cm.ye kadar ulaşabilir. Gövdeleri geniş ve basık, enine kesitleri ovaldir. İki uzun, sekiz kısa olmak üzere on adet kolu vardır. Uzun olan kolların uçlarında vantuz bulunur. Genellik ile geceleri aktif olan mürekkep balıkları, karides, yengeç ve küçük balıklar ile beslenirler. Avlayabilecekleri hayvan ki uzun kolun menziline girdiğinde hızla avlarını yakalarlar.

KALAMAR (Loligo vulgaris)
Genellik ile pembe – beyaz olmak ile birlikte çok farklı renklerde olabilirler. Görünüşleri saydamdır ve mor kahverengi benekleri vardır. Akdeniz, Ege Denizi ve Marmara Denizi’nde taşlık ve kayalıklarda yaşarlar. boyları 60 cm.ye kadar çıkabilir. Vücutları uzun koni biçimindedir yüzeye yakın yerlerde yüzerler. İki uzun, sekiz kısa olmak üzere on adet kolu vardır. Uzun olan kolların uçlarında vantuz bulunur. Kabuklular ve yengeçler başlıca besinleridir.

Kaynak: Derin Mavi Atlas B.Gözcelioğlu, Ö.F.Aydıncılar, 2004

KATEGORİDEKİ DİĞER YAZILAR